Điểm sách

Vai trò của chính quyền địa phương trong hợp tác tiểu vùng sông Mê Công mở rộng“

22/02/2013

Cuốn sách chuyên khảo „Vai trò của chính quyền địa phương trong hợp tác tiểu vùng sông Mê Công mở rộng“ là kết quả nghiên cứu của đề tài khoa học cấp bộ của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, do Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới chủ trì và TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung làm chủ nhiệm, được Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản tháng 3/2011.

Chủ biên: TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung
Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội tháng 3/2011
 
Cuốn sách chuyên khảo „Vai trò của chính quyền địa phương trong hợp tác tiểu vùng sông Mê Công mở rộng“ là kết quả nghiên cứu của đề tài khoa học cấp bộ của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, do Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới chủ trì và TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung làm chủ nhiệm, được Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản tháng 3/2011. Cuốn sách giúp bạn đọc nhận thức được một cách hệ thống về vai trò của chính quyền địa phương trong thực hiện các cam kết quốc gia trong khung khổ hợp tác tiểu vùng sông Mê Công mở rộng. Trong cuốn sách này, các chính quyền địa phương được hiểu như là một bên (stakeholder) trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, với vai trò chủ yếu là thực thi các chính sách của chính phủ tại địa phương mình và là cầu nối của cộng đồng dân cư, của các doanh nghiệp với chính phủ. Tuy cuốn sách chỉ đề cập đến hoạt động của các chính quyền địa phương trong việc thực hiện các cam kết trong hợp tác GMS, thế nhưng, nó sẽ có ý nghĩa lan toả, bởi các mục tiêu của hợp tác GMS đều được lồng ghép trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia, cũng như ở các cấp chính quyền địa phương. Vì thế, những vấn đề được đề cập trong cuốn sách sẽ có ý nghĩa đối với quá trình thực hiện các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế nói chung của các địa phương và cả trung ương.
   Nội dung cuốn sách gồm ba phần như sau:
Phần thứ nhất: “Xác định vai trò của chính quyền địa phương trong quá trình thực hiện các cam kết hợp tác tiểu vùng sông Mê Công mở rộng”
Việc xác định vai trò của chính quyền địa phương trong quản lý phát triển kinh tế và hành chính nói chung, cũng như trong thực hiện các nhiệm vụ hợp tác kinh tế quốc tế nói riêng, được tác giả dựa trên những kết quả từ quá trình phi tập trung hóa trong các nước GMS, sự phân chia vai trò, chức năng hoạt động của các bên tham gia trong việc thực hiện các hiệp định trong hợp tác GMS và quá trình phát triển quan hệ láng giềng nhiều mặt và lâu đời giữa các tỉnh vùng biên giới các nước GMS.
Kết quả từ quá trình phi tập trung hóa cho thấy chính quyền địa phương các cấp ở các nước GMS hiện nay có ba nhóm chức năng chính là nhóm chức năng theo pháp luật quy định, bao gồm duy trì pháp luật và trật tự xã hội, cung cấp các dịch vụ công thiết yếu, nhóm chức năng được thực hiện theo khả năng, bao gồm cung cấp cơ sở thương mại, bưu điện, bệnh viện, trường học… và nhóm chức năng được quy định trong các quy định chuyên biệt, như Luật Quốc phòng, Luật Quảng cáo, Quy định về trật tự công cộng…
Mặt khác, vai trò của chính quyền các cấp địa phương trong hợp tác GMS còn được xác định dựa trên phân tích nhiệm vụ của họ trong việc hoạch định chính sách và thực hiện các hiệp định trong Chương trình GMS của ADB. Dưới góc độ này, chính quyền địa phương các cấp có vai trò quan trọng hơn trong việc thực hiện các cam kết.
Hơn nữa, xuất phát từ thực tiễn rằng trong quá trình quản lý kinh tế, hoạt động quan trọng nhất của chính quyền địa phương là lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm, trung và dài hạn cho địa phương mình, trên cơ sở kế hoạch tương ứng ở cấp quốc gia. Qua nghiên cứu nội dung của các kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của các nước GMS cũng như các địa phương của họ, có thể nhận định rằng về cơ bản nội dung hợp tác của GMS phù hợp với các mục tiêu phát triển quốc gia. Bên cạnh đó, quan hệ hữu nghị nhiều mặt giữa các tỉnh láng giềng trong các nước GMS là mối quan hệ truyền thống và ngày càng phát triển, hỗ trợ rất nhiều trong thực hiện các cam kết theo hợp tác GMS.
Chính vì thế, vai trò của chính quyền địa phương các cấp trong thực hiện các cam kết quốc gia trong khung khổ hợp tác GMS được thể hiện thông qua ba hoạt động chính của địa phương là lập và thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, tham gia thực hiện các dự án và các cam kết chính sách trong Chương trình GMS của ADB và hoạt động hợp tác hữu nghị nhiều mặt giữa các tình láng giềng trong GMS.
Phần thứ hai: Hoạt động của các chính quyền địa phương trong việc thực hiện các cam kết của quốc gia trong khung khổ hợp tác tiểu vùng sông Mê Công mở rộng
Hoạt động lập kế hoạch của các nước GMS trong một thập kỷ gần đây có nhiều đổi mới. Phương pháp tiếp cận từ dưới lên đã được áp dụng khá phổ biến tại hầu hết các địa phương. Vì thế, các kế hoạch đã có định hướng tới các kết quả cụ thể khá rõ nét. Trong hoạt động này, quyết định thay đổi cách tiếp cận là thuộc chính quyền trung ương, các cấp địa phương là nơi thực hiện chúng. Cách tiếp cận này khá phù hợp với phương thức hoạt động của GMS – tiếp cận theo hoạt động và định hướng vào kết quả cuối cùng. Trong bối cảnh nhiều hoạt động của hợp tác GMS cũng là những hoạt động trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của các địa phương, nhiều khi, ở cấp địa phương, không có sự phân biệt rõ rệt giữa hoạt động để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội địa phương và hoạt động trong Chương trình GMS của ADB, nhất là các tình ở xa các tuyến hành lang giao thông Đông – Tây, Bắc – Nam, phía Nam và các tỉnh không có các cửa khẩu quốc tế.
Để đảm bảo an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế vùng biên giới, các tỉnh láng giềng thuộc các nước GMS đã rất quan tâm đến việc tăng cường hợp tác song phương nhiều mặt. Nhiều địa phương, đặc biệt là những tỉnh nằm trên các tuyến hành lang kinh tế chính của GMS, đã tận dụng được các cơ hội phát triển từ Chương trình GMS của ADB cho phát triển kinh tế của địa phương mình. Điển hình là mối quan hệ của Vân Nam (Trung Quốc) với Lào Cai (Việt Nam), giữa Nông Khai (Thái lan) và Viên Chăn (Lào), giữa Quảng Trị, Đà Nẵng (Việt Nam) với Savannakhet (Lào), giữa TP Hồ Chí Minh (Việt Nam) và Phnom Pênh (Cămpuchia).
Phần thứ ba: Đánh giá họat động và giải pháp phát huy vai trò của các chính quyền địa phương trong thực hiện các cam kết quốc gia trong khung khổ hợp tác GMS trong tương lai
Qua những trình bày ở phần 2 của cuốn sách này, có thể nhận thấy rằng mọi họat động của chính quyền địa phương các cấp, cho dù là quản lý phát triển ở địa phương hay các họat động hội nhập kinh tế quốc tế và hợp tác song phương, đều hướng tới mục đích cuối cùng là sự phát triển và phồn thịnh của địa phương và người dân trong vùng. Chính vì lẽ đó, việc đánh giá họat động của chính quyền địa phương được dựa trên các nguyên tắc phát triển kinh tế địa phương hiệu quả mà Tổ chức Chính sách Kinh tế và Phát triển Kinh tế Tư nhân GTZ của Đức đưa ra và đang được áp dụng khá phổ biến ở các nước GMS trong đó có Việt nam. Trên nền tảng đó, tác giả đã đưa ra 6 điểm thành công và 4 tồn tại lớn của các cấp chính quyền địa phương các nước GMS trong quá trình thực hiện vai trò của mình thời gian qua.
Trước dự báo về bối cảnh tăng trưởng khá lạc quan của nền kinh tế thế giới, sự tăng cường liên kết kinh tế khu vực ở Đông Á, sự lớn mạnh của nền kinh tế Trung Quốc, sự thay đổi trong vị thế địa chính trị của các nước GMS trong khu vực, cũng như xu hướng gia tăng quá trình phi tập trung hóa, kết hợp với những đòi hỏi của quá trình đô thị hóa trong tiểu vùng, các nước GMS đã quyết tâm tăng cường hợp tác tiểu vùng, trong đó nhấn mạnh việc thúc đẩy hơn nữa việc thực hiện các cam kết đã ký kết. Thực tế đó đặt ra cho các nước một số vấn đề cần phải giải quyết, như sự phụ thuộc vào nguồn vốn vay và viện trợ từ bên ngoài quá lớn, tiến trình thực hiện các cam kết còn chậm, các thách thức từ vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu, sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên, vấn đề phân cấp quản lý cho các địa phương nên như thế nào trong bối cảnh thiếu nguồn tài chính avf nhân lực tại địa phương là khá phổ biến, vấn đề thích ứng với những đòi hỏi của quá trình đô thị hóa, cụ thể là quản lý các đô thị mới hình thành và các đô thị lớn dần về qui mô.
Dựa trên các nguyên tắc của mô hình phát triển kinh tế địa phương của Tổ chức Chính sách Kinh tế và Phát triển Kinh tế Tư nhân GTZ (Đức), cuốn sách đã gợi ý 6 nhóm giải pháp liên quan đến nhận thức và áp dụng các nguyên tắc thị trường vào quản lý kinh tế địa phương, nâng cao tính minh bạch, năng lực cán bộ trong các cơ quan công quyền, liên quan đến cải cách hành chính, tham gia vào giải quyết các vấn đề toàn cầu và tăng cường sự phối hợp giữa các bên tham gia trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội và hợp tác kinh tế quốc tế. Bằng cách đó, hy vọng vai trò của chính quyền địa phương các cấp với tư cách là bên thực hiện các nhiệm vụ liên quan trong các hoạt động trên sẽ được phát huy đáng kể♦